گزارش

اینفوگرافیک استفادۀ کاربران ایرانی از تلگرام

تلگرام با بیش از ۴۰میلیون کاربر ایرانی، سلطان برنامه‌های اجتماعی/پیام‌رسان در ایران محسوب می‌شود. به بیان ساده‌تر، همه‌چیز در تلگرام اتفاق می‌افتد و ما می‌خواهیم به میزان استفاده از تلگرام و تاریخچۀ آن در ایران نگاهی بیندازیم. نظربازار و تکراسا با کمک همدیگر، برای اولین‌بار از میزان استفادۀ اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در ایران آماری جمع‌آوری کرده‌اند. در این پژوهش ۳۷۰۷ ایرانی ۱۸تا۶۵ سال به پرسش‌نامه پاسخ داده‌اند که ۲۸۲۹ نفر آن‌ها مرد و ۸۷۸ نفر زن بودند. این داده‌ها همگی بر پایۀ اطلاعات داده‌شدۀ کاربران ایرانی تلگرام جمع‌آوری شده‌ است.

پیدایش تلگرام در ایران

تلگرام را «پاول دورف» در آگوست ۲۰۱۳ بنیان‌گذاری کرد. در اواسط سال ۲۰۱۴، این پیام‌رسان در میان ایرانیان محبوب شد. اینکه تلگرام چگونه جایگاه خود را در میان ۳۰تا۴۰ میلیون کاربر ایرانی باز کرد، هنوز پرسش بزرگی است. اما در این میان نکتۀ مهم و درخور توجهی وجود دارد: در آن زمان برنامۀ وایبر اولین برنامه برای رد‌و‌بدل‌کردن پیام‌ها و اخبار بود؛ اما به طرز عجیبی در ایران فیلتر شد و سرعت انتقال داده در آن‌ به حدی پایین آمد که کاربران، دیگر نمی‌توانستند از آن استفاده کنند. این دقیقاً نقطۀ ظهور و توسعۀ تلگرام در ایران بود که برنامه‌های دیگر مانند Line را هم کنار زد.

کانال‌ها و بات‌ها، رمز موفقیت!

در سال ۲۰۱۵، تلگرام به کمک طراحی ساده و ویژگی‌های کارآمد خود که برای بازار ایران به‌همراه آورد، رقیب خود یعنی Line را زمین‌گیر کرد. یکی از این ویژگی‌ها و گزینه‌های مشکل‌گشا، وجود کانال‌ها در داخل آن بود. با معرفی کانال‌های تلگرام، توازن استفاده از برنامه‌های پیام‌رسان به‌شدت به‌هم ریخت. برنامه‌های دیگر ارزش چندانی نداشتند؛ چون در داخل آن‌ها چیز مهم و ارزشمندی پیدا نمی‌شد. در آگوست ۲۰۱۵، با معرفی کانال‌ها در تلگرام به‌عنوان وسیله‌ای برای رساندن پیام به مخاطبان گسترده، همه‌چیز عوض شد. کانال‌ها در اصل پلتفرم‌های یک‌طرفۀ ارتباطی هستند که در آن‌ها پخش‌کننده، نقش فرستنده را دارد تا مردمی که عضو کانال می‌شوند، بتوانند پیام‌های او را دریافت کنند. تولید محتوای «کانال‌ها» منشأ تغییر نحوۀ برخورد مردم با برنامه‌های پیام‌رسان بود. مردم شروع به درک پتانسیل‌های این برنامه‌ها کردند. کانال‌ها به بسیاری از شرکت‌ها این امکان را دادند که با مصرف‌کنندگان و مشتریان خود ارتباط مستقیم برقرار کنند و تمامی این‌ها به‌دلیل یک چرخش ریز به نام ارتباط از طریق کانال یک‌طرفه بود.
یکی دیگر از ویژگی‌های باحال تلگرام، پدید‌آوردن ربات تلگرام بود. بات‌ها حساب‌های برنامۀ‌ تلگرام هستند که بدون کمک انسان‌ها و از طریق نرم‌افزارها کار می‌کنند و در اغلب مواقع، نشانه‌هایی از هوش مصنوعی از خود بروز می‌دهند. آن‌ها وظایفی مانند آموزش، بازی‌کردن، جست‌وجو، اعلام‌کردن، یادآوری، وصل‌شدن و یکی‌شدن با باقی خدمات را دارند و حتی دستورهایی را از طریق اینترنت می‌فرستند.
این ویژگی‌ها به‌همراه پدیدۀ «سوپرگروه» فرصت‌های جدیدی را به بازار معرفی کرد و بسیاری از شرکت‌ها شروع به استفاده از تلگرام به‌عنوان اصلی‌ترین شبکۀ اجتماعی خود کردند. در تکراسا می‌توانید مطالب بیشتر دربارۀ تأثیرات تلگرام در ایران را بخوانید.

احیای نوشته‌های فارسی به کمک تلگرام

بسیاری از افراد مهم در فضای مجازی ایران از تلگرام برای نوشتن بلاگ‌های کوتاه یا به‌اشتراک‌گذاری مطالب چند‌رسانه‌ای استفاده می‌کنند. قابلیتی که تلگرام در نگارش محتوای کوتاه یا میکروکانتنت‌ها به ما می‌دهد، دلیل اصلی محبوبیت تلگرام نزد ایرانی‌هاست. البته در نظر داشته باشید که توییتر در ایران فیلتر است. براساس گفتۀ دکتر اسدپور، رئیس بخش تحقیقات مرکز ملی فضای مجازی کشور: «طبق آمار مرکز ملی فضای مجازی کشور، تعداد کانال‌های فارسی تلگرام از مرز ۵۵۵هزار گذشته است و تعداد مطالب منتشرشده در آن‌ها رکورد‌ها را شکسته و به نزدیک ۱/۱میلیارد مورد رسیده است.»
او حتی قدم را فراتر گذاشت و اضافه کرد: «اگر ما تعداد مطالب تولید‌شده در شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های پیام‌رسان را با محتوای تولیدی در تلگرام ترکیب کنیم، می‌توانیم بگوییم تعداد مطالب تولید‌شده در طول یک سال، از تمامی مطالب اینترنت فارسی پیشی خواهد گرفت.»

کانال‌های تلگرام و ایجاد سود ۲۳/۳میلیون‌دلاری

در سه سال گذشته، تلگرام محبوبیتی باورنکردنی در میان ایرانیان پیدا کرده است. به‌گونه‌ای‌که برخی افراد درآمدهای کلانی از این پلتفرم به‌دست می‌آورند. به‌عنوان بزرگ‌ترین قطب مطالب فارسی، اتفاق خاصی نیست که کانال‌های تلگرامی می‌توانند چنین پول‌هایی با خود بیاورند.
تلگرام در ایران فراتر از یک شبکۀ اجتماعی ساده است و از آن به‌عنوان پلتفرمی با کارایی‌های همانند شبکه‌های اجتماعی یاد می‌کنند. وقتی مطلبی در کانال پست می‌شود، مردم این مطلب را به «سوپرگروه‌ها» می‌فرستند؛ جایی که هزاران نفر گرد هم آمده‌اند تا پست‌های مطابق میل خود را ببینند. اگر بخواهیم ساده توضیح بدهیم، کانال‌ها مطالب را پست می‌کنند، افراد آن‌ها را به دوستان، خانواده‌ها، گروه‌های کسب‌و‌کار (تجاری) و هر گروه همسو با علایق خود فوروارد (ارسال) می‌کنند. از این راه می‌توانید عکس‌ها، نوشته‌ها، ویدئو‌کلیپ‌ها و در کل هر نوع مطلبی را براساس علاقۀ خود در گروه‌ها، کانال‌ها (اگر کانال دارید) و حتی با افراد دیگر به‌اشتراک بگذارید.

داستان تلگرام و ایران

کارکردن در ایران سخت است. در این کشور تا حد زیادی فرهنگ تجاری فرق دارد. هیجان مشاغل آنلاین نیز از سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴، هم‌زمان با همگانی‌شدن استفاده از اینترنت گوشی‌های همراه در ایران، کل جامعه را گرفت. ایران کشوری است با ۸۰میلیون نفر جمعیت که ۴۸میلیون آن‌ها گوشی هوشمند دارند، ۴۷میلیون کاربر متفاوت شبکه‌های اجتماعی هستند و ۴۱میلیون نفر مصرف‌کنندۀ اینترنت گوشی‌ها هستند. همۀ این‌ها در سه سال رخ داد. این جهش باعث عقب‌ماندن دستگاه قضایی از توسعۀ تکنولوژی و کاربرد آن در میان مردم شد. بنابراین، کمبود قوانین درزمینۀ تکنولوژی‌های جدید مانند برنامه‌های پیام‌رسان، در کشور به‌چشم می‌خورد.
تنها در ابتدای سال ۲۰۱۷ بود که شورای عالی فضای مجازی قوانین جدیدی برای برنامه‌های پیام‌رسان خارجی و پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی وضع کرد. شما می‌توانید در اینجا اطلاعات بیشتری دربارۀ این قوانین مطالعه کنید.
در آغاز سال ۲۰۱۷ میلادی پلیس فتا (پلیس اختصاص‌یافتۀ ایرانی به فضاهای مجازی و جرائم مربوطه) اعلام کرد: «میزان ۶۶درصد جرائم اینترنتی ایران در تلگرام اتفاق می‌افتد. تا به امروز، تلگرام بزرگ‌ترین میزبان فعالیت‌های خلافکارانه بوده است.» این نیز مشکل دیگری است که دولت ایران در تلاش برای رفع آن است.

انتقال سرورهای تلگرام به داخل ایران یا استفاده از CDN (شبکه‌های تحویل محتوای رمزنگاری‌شده)

در آگوست ۲۰۱۵، وزارت فناوری اطلاعات ایران اعلام کرد مالک تلگرام موافقت کرده‌ است که بنابر درخواست مقامات ایرانی، فعالیت‌های بعضی از «بات‌های»، «کانال‌ها» و «پک‌های استیکر» خود را در ایران محدود کند. علاوه‌بر‌این، ایران در نظر داشت که سرورهای این برنامه را به‌دلیل استفادۀ بیش از ۴۰میلیون ایرانی از آن، به داخل کشور منتقل کند تا از امنیت اطلاعات مردم مطمئن باشد. این مسئله به تیتر بسیار داغی در داخل ایران تبدیل شد؛ چون لفظ‌ها و عبارات گفته‌شده از سمت دولت ایران و مالک تلگرام پاول دروف به همدیگر شباهتی نداشتند.
پاول در کانال تلگرام خود گفت: «بسیار واضح است که تلگرام به‌دلیل سیاست حفظ حریم خصوصی نمی‌تواند پاسخ‌گوی چنین درخواست‌هایی باشد. ما قادر نخواهیم بود که حریم شخصی کاربران خودمان را به‌خطر بیندازیم. حتی اگر پس‌زدن چنین درخواست‌هایی به‌معنای فیلترشدن تلگرام در بعضی از کشورها باشد، ترجیح می‌دهیم یک بازار هدف بزرگ را از دست بدهیم (مانند کاری که در چین کردیم)، اما حتی یک بایت از اطلاعات شخصی کاربران خود را به‌خطر نیندازیم. بعضی از روزنامه‌نگاران و خبرنگاران که دربارۀ جا‌به‌جایی ʼسرورهایʽ تلگرام در داخل یک کشور دیگر صحبت می‌کنند، درک صحیحی از موضوع ندارند و اشتباه می‌کنند. در کنار سرورهای هر شرکت که اطلاعات محرمانه را در مکانی امن ذخیره می‌کند، تأمین‌کنندگان اینترنتی نیز هستند که محتوای رمزنگاری‌شدۀ سرورها را به کاربران می‌رسانند. شبکه‌های تحویل محتوای رمزنگاری‌شده یا CDNها نیز مطمئن می‌شوند محتوای محبوب همگانی برای رسیدن به کاربران مدنظر دو بار دور دنیا را نزنند.»

فیلترشدن مکالمۀ صوتی تلگرام تنها بعد از چند روز

با فشار اپراتورهای شبکه‌های تلفن‌های همراه، قابلیت مکالمۀ صوتی تلگرام، تنها چند روز بعد از راه‌اندازی، با دستور دادگاه بسته شد. برای این اپراتورها تنها ۴ روز زمان لازم بود تا حکم قضایی برای بستن مکالمۀ صوتی تلگرام را بگیرند. خبر این حکم همه‌گیر شد و نشان داد که چقدر غول‌های بزرگ از این قابلیت ضربه خوردند. فقط اپراتورهای تلفن‌های همراه نبودند که برای بستن این قابلیت تلگرام اقدام کردند، بلکه مابقی تأمین‌کنندگان اینترنت نیز این سرویس را بستند.

آمار میزان استفاده از تلگرام در ایران

بدون توضیح اضافی، سری به میزان استفاده از تلگرام در ایران می‌زنیم. این نمودار رفتار کاربران تلگرام در ایران را نشان می‌دهد:

برای مشاهدۀ اینفوگرافیک سلیقۀ مخاطبان ایرانی در استفاده از شبکه‌های اجتماعی و پیام رسان‌ها کلیک کنید.
با همکاری تکراسا

این مطلب را به اشتراک بگذارید

درباره نویسنده

گروه محتوایی نظربازار

گروه محتوایی نظربازار آخرین گزارش‌ها و مطالب مرتبط با تحقیقات بازاریابی را منتشر می‌کند.

۲ دیدگاه

  • سلام ممنون از مطلب خوبتون
    یه سوال داشتم
    ” ایران کشوری است با ۸۰میلیون نفر جمعیت که ۴۸میلیون آن‌ها گوشی هوشمند دارند، ۴۷میلیون کاربر متفاوت شبکه‌های اجتماعی هستند و ۴۱میلیون نفر مصرف‌کنندۀ اینترنت گوشی‌ها هستند”

    منبع این آمار از کجاست؟

    • علیرضا عزیز وقتت بخیر
      ممنون از توجه شما.
      در خصوص آمار منابعش هایپرلینک شدن و می‌تونین تو خود لینک‌ها مشاهده کنید.

افزودن دیدگاه